Skarb z przeszłości w sanockim Skansenie. Wyjątkowy kufer wzbogacił zbiory muzeum [ZDJĘCIA]

Kufry oraz skrzynie, zwłaszcza malowane, w kulturze ludowej odgrywały bardzo ważną, doniosłą wręcz rolę, stając się tradycyjną i niemalże nieodłączną częścią składową wiana wychodzącej za mąż dziewczyny, choć w tym wypadku skrzynie, w ciągu XX stulecia wyparte niemal całkowicie zostały przez kufry.

Kufer, jako mebel, pojawił się w XVII wieku i w epoce baroku stał się istotnym konkurentem skrzyń, wypierając je z inwentarza sprzętów warstw zamożnych. Od skrzyni różni się tym, iż posiada łukowato sklepione wieko i najczęściej, choć nie zawsze, zwężające się ku dołowi boczne ściany. Podstawę kufra tworzy podnóżek, niekiedy profilowany i osadzony na kółkach. Wykorzystywane pierwotnie w podróży, kufry nie były zdobione ani snycerką ani malaturą, natomiast odznaczały się mocnymi żelaznymi okuciami, które niejednokrotnie bywały popisowymi dziełami sztuki kowalskiej.

W XIX wieku, mniej bądź bardziej ozdobnie okuwane i zamczyste kufry były już wśród mieszczaństwa szeroko rozpowszechnione. Na wsiach ich występowanie było wtedy jeszcze znikome. Mimo to, w okresie międzywojennym pojawiały się gdzieniegdzie kufry zdobione bogato okuciami pięknej kowalskiej roboty, noszące na sobie czasem daty powstania sięgające początków wieku XIX. Szerokie rozpowszechnienie się kufrów, połączone z szybkim wypieraniem malowanych skrzyń, datuje się zależnie od okolicy, na koniec wieku XIX i czasy poprzedzające pierwszą wojnę światową.

W tym właśnie czasie, zamiast barwnie malowanych skrzyń, mieszkańcy wsi zaczynają masowo kupować dla swoich córek kufry, przeważnie jednokolorowe brązowe lub ciemnozielone, ozdobione okuciami z cienkiej blachy malowanej na czarno i wycinanej wzdłuż brzegów w różne nieskomplikowane wzory. Rozmieszczenie okuć na kufrach ogranicza się do kilkunastu powtarzających się schematów. Jeżeli okucia wykonane są z grubszej blachy, pojawiają się na nich dekoracje wybijane stempelkiem. O ile produkcja skrzyń malowanych, poza nielicznymi wyjątkami, zamarła już w czasach międzywojennych, o tyle wyrób kufrów, szczególnie w województwach wschodnich, cieszył się żywotnością jeszcze w latach 60. XX wieku.

W regionie Polski południowo-wschodniej kufry rozpowszechniły się w końcu XIX wieku, szczególnie w małych miasteczkach (np. Bukowsko, Mrzygłód, Sanok i in.). Dość powszechnie wykorzystywano we wnętrzach wiejskich i małomiasteczkowych kufry amerykańskie, przywożone ze skromnym dobytkiem przez reemigrantów ze Stanów Zjednoczonych. W miasteczkach występowały kufry w całości okute blachą, a ornament tworzył układ główek gwoździ. Każdy wiejski chłopak udający się do wojska musiał posiadać kuferek do przechowywania rzeczy osobistych.